همان طور كه مى‌دانى، سوره حمد اوّلين سوره قرآن كريم است و به همين خاطر آن را «فاتحة الكتاب» (آغازگر قرآن) ناميده‌اند. اين سوره دوبار بر پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم) نازل شده است؛ يك بار در مدينه و بار ديگر در مكّه. خواندن آن ثواب زيادى دارد و واجب است آن را در همه نمازها بخوانيم. اين سوره، فهرستى از مطالب قرآن كريم در خود جاى داده است. هم از خداشناسى سخن مى‌گويد، هم از قيامت حرف مى‌زند و هم از بندگى خدا سخن به ميان مى‌آورد و هم به دو راه نيك و بد كه پيش روى همه ما انسان‌هاست، اشاره مى‌كند. حال يك بار آيات اين سوره را با هم مرور مى‌كنيم:
«بِسمِ اللّهِ الرَّحمـنِ الرَّحيم» ؛ به نام خداوند بخشنده مهربان.
اوّلين نكته‌اى كه از اين سوره مى‌آموزيم آن است كه بايد همه كارهايمان را با نام خدا آغاز كنيم. وقتى به مدرسه مى‌رويم، وقتى غذا مى‌خوريم، وقتى مى‌خوابيم، وقتى مى‌نويسيم و خلاصه به هر كارى كه مشغول مى‌شويم بايد نام خدا را بر زبان آوريم.
«اَلحَمدُ لِلّهِ رَبِّ العالَمين» ؛ستايش مخصوص خدايى است كه پروردگار جهانيان است.
وقتى گل زيبايى را مى‌بينى، وقتى درخشندگى ستاره‌ها را مى‌بينى، وقتى به هنر زنبور عسل در ساختن عسل مى‌انديشى، وقتى به قدرت خورشيد در روشن و گرم كردن زمين فكر مى‌كنى، در دلت همه اين‌ها را ستايش مى‌كنى. اما در حقيقت تو به مدح و ستايش خدا پرداخته‌اى؛ زيرا همه اين‌ها آفريده‌هاى او هستند. فرض كن تو كاردستى زيبايى بسازى و به مدرسه ببرى. همكلاسى‌هايت كه از كاردستى تو تعريف مى‌كنند، اگر خوب فكر كنى از هنر تو تعريف و تمجيد مى‌كنند؛ زيرا تو سازنده آن كاردستى بوده‌اى. آيه «الحمدلله....» هم مى‌خواهد بگويد كه ستايش واقعى تنها براى خدا و شايسته اوست؛ زيرا همه چيز را او آفريده و همه زيبايى‌هاى اين جهان، نشانه قدرت و علم و هنرمندى پروردگار است.
«اَلرَّحمنِ الرَّحيم مالِكِ يَومِ الدّين» ؛بخشنده و مهربان است. صاحب روز جزاست.
با آن كه در خود بسم الله ابتداى سوره، كلمات «رحمان و رحيم» آمده بود، امّا براى آن كه ما به رحمت بى‌پايان خدا بيش‌تر توجّه كنيم، اين دو كلمه تكرار شده‌اند. در كنار بيان اين رحمت، به همه مى‌فهماند كه گرچه خدا بسيار مهربان است؛ ولى صاحب روز جزا (قيامت) نيز هست. بنابراين كسى نبايد به بهانه رحمت خدا، به گناهان روى آورد. آدمى كه گناه مى‌كند، در حقيقت به دست خودش، خودش را از رحمت خدا محروم مى‌كند.
«اِيّاكَ نَعبُدُ و اِيّاكَ نَستَعين»؛ تنها تو را مى‌پرستيم و تنها از تو كمك مى‌خواهيم.
درسى كه از اين آيه مى‌گيريم آن است كه مؤمن، هرگز غير خدا را نمى‌پرستد و براى دنيا، خود را نزد مردم خوار و ذليل نمى‌سازد. البتّه مبادا خيال كنى كه ما نبايد از ديگران كمك بگيريم. نه، هيچ اشكالى ندارد كه ما از ديگران هم كمك بخواهيم؛ ولى بايد بدانيم كه آن‌ها نيز يك بنده خدايند و اگر خدا نخواهد، بندگانش هم قدرت يارى ما را نخواهند داشت.
«اِهدِنَا الصِّراطَ المُستَقيم‌ صِراطَ الَّذينَ اَنعَمتَ عَلَيهِم غَيرِ المَغضوبِ عَلَيهِم ولاَ الضّالّين» ؛ما را به راه راست هدايت كن، راه آنان كه از نعمت خود برخوردارشان ساختى، نه آنان كه مورد خشم تو قرار گرفته‌اند و نه گمراهان.
اين سوره با يك دعاى بسيار مهم پايان مى‌پذيرد. ما از خدا مى‌خواهيم كه او هدايتمان كند؛ زيرا آن‌قدر خطرات پيش روى ماست كه جز با يارى او نمى‌توانيم به سعادت برسيم. از او مى‌خواهيم كه ما را به راه همان كسانى كه به آنان از نعمت هدايت خود عنايت كرده، هدايت كند و در مقابل، ما را از كسانى كه مورد خشم او هستند و نيز از گمراهان قرار ندهد.
اين توضيحات اندك را فعلا به خاطر بسپار تا اگر فرصت ديگرى پيش آمده باز هم درباره اين سوره با هم گفتوگو كنيم.