با آن كه اوّلين سوره نازل شده سوره علق است، پس چرا سوره حمد در اوّل قرآن قرار دارد؟

چرا قرآن فقط در مكّه يا فقط در مدينه نازل نشده است؟

چرا سوره عنكبوت را عنكبوت ناميده‌اند؟

علّت قرار گرفتن سوره حمد در اول قرآن

پس از اين مقدّمه، به سؤال‌هاى تو مى‌رسيم. در پرسش نخست خود نوشته بودى: «با آن كه اوّلين سوره نازل شده سوره علق است، پس چرا سوره حمد در اوّل قرآن قرار دارد؟» پاسخ آن است كه ترتيب نازل شدن قرآن با ترتيب فعلى قرآن فرق دارد. يعنى اين طور نبوده كه اگر سوره علق اوّل نازل مى‌شده، در اوّل قرآن قرار مى‌گرفته است. به نظر بسيارى از دانشمندان مسلمان از جمله آية‌الله خويى(قدس سره) و آية الله حسن زاده آملى، قرآنى كه ما اكنون در دست داريم، به دستور پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)اين گونه مرتّب گشته است. يعنى پس از نازل شدن هر آيه و هر سوره، رسول خدا(صلى الله عليه وآله وسلم)جايى را براى آن آيه يا آن سوره مشخص مى‌كرده‌اند. پس از همان زمان پيامبر(صلى الله عليه وآله وسلم)، چنين نبوده كه سوره‌ها را به ترتيب نازل شدن در كنار هم بچينند.حتماً حضرت محمد(صلى الله عليه وآله وسلم)براى قرار دادن هر سوره در جاى مخصوص آن دليلى داشته‌اند. اگر مى‌بينى سوره حمد در اوّل قرآن قرار داده شده، شايد به خاطر آن باشد كه در اين سوره كوچك، اصلى‌ترين مطالب قرآن بيان شده است. اين سوره هم خداشناسى دارد، هم از قيامت ياد مى‌كند و هم راه درست زندگى را به ما مى‌آموزد. اين سوره مثل فهرستى كه در اوّل كتاب‌ها قرار مى‌دهند، اصلى‌ترين مطالب قرآن را در خود جاى داده است.