سیری در آیات حجاب

چند نكته

الف.پنج گروه نخست از گروههاى نامبرده شده, همانانى هستند كه به محرمان نسبى نامبردارند.بنابراين, حكم حجاب براى زنان پيامبر(ص) بدين منظور نبوده كه آنان خود را از تيررس چشم محرمان نسبى به دور نگهدارند.و به ديگر سخن, همسران رسول خدا وظيفه ندارند كه با محرمان نسبى خود نيز از پس پرده سخن بگويند.آنان, همان گونه كه پيش از اين اجازه داشته اند و بر آنان روا بوده بدون حجاب و پرده با محرمان نسبى خود سخن بگويند, اكنون كه به همسرى پيامبر(ص) درآمده اند نيز مى توانند, با محرمان نسبى بى پرده سخن بگويند.
ب. تكليف در پَسِ پرده قرار گرفتن, متوجه همسران رسول خداست, نه مردان. و به ديگر سخن, همسران آن حضرت بايد خود را در پَسِ پرده نگه بدارند, نه اين كه مردان وظيفه داشته باشند نگاه نكنند; از اين روى, به جاى (لاجناح على آبائهن) كه كوتاه تر و آسان تر بود, عبارتِ : (لاجناح عليهنّ فى آبائهنّ) آمد, تا نشان دهد آن گاه كه گناهى هست, آن گناه بر زنان است.

ادامه نوشته

سيرى در آيات حجاب

ترتيب نزول آيات حجاب

نخستين مرحله:

تا پيش از سال پنجم هجرى, بر زنان مسلمان, واجب نشده بود كه حجاب داشته باشند.آنان با همان لباس معمول و مرسوم آن زمان, در جامعه حاضر مى شدند,با مردان سخن مى گفتند و حتى با آنان بر سر يك سفره مى نشستند و از يك ظرف غذا مى خوردند;تا اين كه در سال پنجم هجرى, پس از ازدواج پيامبر(ص) با زينب بنت جحش,خداوند حجاب را بر زنان حضرت قرار داد و به مؤمنان دستور داد, هرگاه از همسران پيامبر(ص) چيزى خواستيد, از پشت پرده بخواهيد:
(واذا سألتموهن متاعاً فاسئلوهن من وراء حجاب.)
سپس دليل اين دستور را چنين بيان مى فرمايد:
(ذلكم اطهر لقلوبكم و قلوبهن.)1
نكته: پيش از نازل شدن آيه حجاب,در همين سوره شريف, آيات ديگرى نازل شده كه در آنها, شأن همسران پيامبر(ص) در صورت نگهداشت تقواى الهى, از شأن ديگر زنان برتر دانسته شده است و به همسران پيامبر(ص) دستور داده شده كه از حجره ها,مگر براى كارهاى ضرورى,خارج نشوند و با ناز و كرشمه,با مردان سخن نگويند و بسان دوران جاهليت نخستين, خود را نيارايند:
(يا نساء النبى لستن كاحد من النساء ان اتّقيتنّ فلا تخضعن بالقول فيطمع الّذى فى قلبه مرض وقلن قولاً معروفا. وقرن فى بيوتكن ولا تبّرجن تبّرج الجاهلية الاولى.)2

ادامه نوشته

پاداش آشتی میان مردم (اصلاح ذات البین

پیام‏های آیه:
1ـ سؤال مردم درباره‏ى انفال و پاسخ پیامبر(صلى اللَّه علیه و آله) به آنان، نشان‏دهنده‏ى دخالت اسلام در شئون اقتصادى جامعه است. «یَسْئَلُونَكَ ...»
2ـ مرجع و محلّ بیان احكام و مسائل اقتصادى، رهبر الهى است. «یَسْئَلُونَكَ عَنِ الْأَنْفالِ قُلِ»
3- هدف از جهاد در اسلام، پیروزى حقّ بر باطل است. غنائم، مسأله‏ى فرعى و اضافى است.(«الْأَنْفالِ»، به معناى «زیاده» است.)
4- مالكیّت اموال عمومى از آن خداست، پس باید در دست مقدّس‏ترین و محبوب‏ترین مردم قرار گیرد. «قُلِ الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ»
5- حكومت اسلامى پشتوانه‏ى اقتصادى مى‏خواهد و انفال، پشتوانه‏ى نظام اسلامى است. «الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ»
6 - اسلام براى منابع طبیعى و ثروت‏هاى عمومى نیز قانون دارد. «الْأَنْفالُ لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ»
7- تمام مصارف رسول اللّه، در شعاع اهداف الهى است. «لِلَّهِ وَ الرَّسُولِ»
8- حفظ اموال عمومى، پاكى و پروا لازم دارد. «فَاتَّقُوا اللَّهَ» (زیرا بیت المال و اموال عمومى، مى‏تواند بسترى براى سوء استفاده باشد.)
9- كسى كه قصد اصلاح در جامعه دارد، باید خودش اهل تقوا باشد. «فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا»
10- حفظ وحدت و اصلاح میان مردم، بر همگان لازم است. «أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِكُمْ»
11- مؤمن باید در میدان‏هاى اخلاق، جامعه و سیاست، به دستورات الهى عمل كند تا مشروعیّت داشته و به موفقیّت برسد. «فَاتَّقُوا اللَّهَ وَ أَصْلِحُوا ذاتَ بَیْنِكُمْ وَ أَطِیعُوا اللَّهَ وَ رَسُولَهُ»
12- ایمان تنها در قلب نیست، جلوه‏ى خارجى و اطاعت عملى هم مى‏خواهد. «أَطِیعُوا» ... «إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»
13- ممكن است كسانى در آزمایش جانفشانى و حضور در جبهه قبول شوند، ولى در آزمایش مالى و تقسیم غنائم و انفال مردود گردند. «إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِینَ»
14- جبهه رفتن به تنهایى نشانه‏ى ایمان كامل نیست، طمع نداشتن به غنائم، حفظ اخوّت و تسلیم در برابر رهبرى هم لازم است. (كلّ آیه)


آمنه اسفندیاری


منابع:
1- تفسیر نور ج 4
2- تفسیر احسن الحدیث ج 4
3- تفسیر هدایت ج 4
4- كافی ج 1 و 2

ارسال نظر

پاداش آشتی میان مردم (اصلاح ذات البین

سیماى سوره‏ى انفال‏
انفال هشتاد و هشتمین سوره است كه بعد از سوره بقره در مدینه نازل گردید، در میان سوره‏هاى مدنى دومین سوره مى‏باشد، مطالب آن نشان مى‏دهد كه در سال دوم هجرى بعد از جنگ تاریخى «بدر» نازل شده است، در ترتیب فعلى قرآن مجید سوره هشتم مى‏باشد.
تعداد آیات آن بقول قاریان كوفى هفتاد وپنج و به قول قاریان حجاز و بصره هفتاد وشش است. البته قول كوفى قابل قبول است كه توسط عاصم بن ابى النجود به امیر المؤمنین (صلوات اللَّه علیه) مى‏رسد.
خازن در تفسیر خویش گوید: این سوره داراى هزار و هفتاد و پنج كلمه و پنج هزار و هشتاد حرف است.
این سوره به دلیل كلمه‏ى «انفال» كه در آغاز آن آمده و همچنین بیان احكام انفال و ثروت‏هاى عمومى، به «انفال» نامگذارى شده است.
مى‏توان انفال را به طورخلاصه چنین تعریف كرد: «انفال هر چیزى است كه از ملكیت خصوصى آزاد مى‏شود و به ملكیت عمومى در مى‏آید و در دست امام امت قرار مى‏گیرد. در عهد رسول خدا (صلی الله علیه و آله) طبعا در دست آن حضرت قرار مى‏گرفت.»
نام دیگر این سوره، «بدر» است، زیرا بیشتر آیاتش پیرامون جنگ بدر است كه اوّلین نبرد مسلمانان با مشركین مى‏باشد و مسلمانان از امدادهاى الهى و نصرت خدا برخوردار شدند.
علّت نزول سوره یكى اختلاف درباره انفال و غنائم جنگى بود كه در جنگ «بدر» به دست آورده و در تقسیم آن اختلاف كردند، دیگر بیان امدادهاى غیبى بود كه در آیات مكرر از این سوره مى‏خوانیم: (فقط امداد غیبى و نقشه‏هاى خداوند بود كه در آن جنگ نابرابر سبب شكست دشمن و پیروزى مسلمانان گردید و گرنه در روال عادى مى‏بایست غلبه با كفار باشد.)

ادامه نوشته

پیدایش و تطور تفسیر اثری

بررسی تفسیر اثری
با وجود این که در اثر فتوحات اسلامی، مسلمین با فرق مختلف برخورد نموده و بحثهای کلامی در میان آنها شیوع یافت و یا با ترجمه فلسفه یونان به زبان عربی، دامنه بحثهای عقلی و فلسفی گسترش پیدا کرد؛اما هیچ یک از روشهای تفسیری از جمله روش عقلی، فلسفی، علمی، صوفی، باطنی، ادبی و ...از اهمیّت تفسیر اثری نکاسته است.چون پاره‏ای از علوم و معارف جز از طریق روایت به دست نمی‏آید.
وقتی در این روش بنا به اعتقاد شیعه، تفسیر قرآن از طریق آثاری است که از پیامبر گرامی اسلام(ص)و ائمّه اطهار(علیهم السّلام)نقل شده؛ اختلاط آن آثار صحیح با غیرش، روش روایی را در معرض انتقاد قرار داده است. برای اینکه دامن تفسیر اثری را از این آلودگیها پاک کنیم، باید اموری را مورد توجّه قرار دهیم:
از آنجا که سند حدیث، وسیله اعتماد به حدیث است، لذا در ارزیابی روش اثری، نخست پیرامون احوال یکایک رجال سند از لحاظ عدالت و وثوق و اعتماد به روایت و نقل آنان، تحقیق و پژوهش صورت می‏گیرد.
علاوه بر آن چون تفسیر اثری، شاخه‏ای از علم حدیث است، با آغاز جعل در حدیث-از صحیح، حسن، ضعیف و...-و در روات آن-که آیا ضابط و عادلند و یا به وضع و جعل معروفند-می‏بینیم.مانند آن را در مرویّات تفسیری و مفسّرین آن مشاهده می‏کنیم.

ادامه نوشته

پیدایش و تطور تفسیر اثری

شیعه طبق نصّ قرآن مجید، قول پیامبر اکرم(ص)را در تفسیر آیات قرآنی حجّت می‏داند و برای اقوال صحابه و تابعین مانند سایر مسلمین هیچ‏گونه حجیّتی قائل نیست، مگر از راه روایت از پیامبر اکرم(ص).طبق نصّ خبر متواتر ثقلین، قول عترت و اهل‏البیت را«تالی تلو»قول پیامبر(ص)و همانند آن‏ حجّت می‏داند و به همین جهت در نقل و اخذ روایات تفسیری، تنها به روایاتی که از پیامبر(ص)و ائمّه اطهار(علیهم السّلام)نقل شده اکتفاء کرده‏اند.
بنابراین عترت نیز مانند قرآن از خطا و لغزش مصون است و مسلمین مؤظّفند از این دو امانت گرانبها پیروی کنند و این دو یادگار رسالت، هرگز از یکدیگر جدا شدنی نیستند.علاوه بر این حدیث ثقلین، دلیل محکمی است بر اینکه تفسیر قرآن نزد عترت و اهل بیت پیامبر(ص)است و باید برای فهم صحیح قرآن به احادیثی که از جانب ائمّه(علیهم السّلام)ارائه شده، رجوع کنیم.
تفسیر مأثور از صحابه
در اصطلاح حدیث، صحابه کسی است که پیامبر اکرم(ص)را در حال اسلام دیدار کرده باشد.در مورد حجیّت قول صحابه در تفسیر آیات قرآن کریم، اختلاف نظر وجود دارد.عدّه‏ای معتقدند اگر یکی از صحابه راجع به آیه‏ای از قرآن کریم این گونه گزارش کند که«نزلت فی کذا:آیه درباره فلان امر نازل شده است.»باید خبر و گزارش او را به عنوان«مسند»برشمرد. 19 برخی دیگر گویند:تفسیر صحابی از موقوفات است نه مرفوعات، مگر در اسباب نزول. مسلّما هر وقت صحابه‏ها بیان بخشی از قرآن را در اخبار مرفوعه پیامبر(ص)نمی‏یافتند، به اجتهاد خویش متوسّل می‏شدند.پس بیشتر تفاسیری که از آنان یا تابعین نقل شده از موقوفات است و الزامی در اخذ آنها نیست.اما در مورد اسباب نزول آیات، برخی استدلال کرده‏اند.که راهی به دانستن آن جز از طریق صحابه وجود ندارد.

ادامه نوشته

پیدایش و تطور تفسیر اثری

مصادر تفسیر اثری
1-قرآن کریم
مشتمل بودن قرآن بر ایجاز و اطناب، اجمال و تبیین، اطلاق و تقیید، و عامّ و خاصّ زمینه‏ای را فراهم آورده تا پاره‏ای از آیات قرآن با آیات دیگر تفسیر گردد.تفسیر قرآن با قرآن، یک روش قدیمی در میان مفسّران است که از عهد رسول گرامی اسلام رایج بوده است.عده‏ای از علما آن را اوّلین و صحیح‏ترین روش، در تفسیر قرآن به شمار آورده‏اند.
پیامبر(ص)اوّلین کسی است که در تفسیر بعضی آیات از آیات دیگر بهره می‏گرفت.این گونه روش به عصر نزول قرآن محدود نبوده و علاوه بر رسول گرامی اسلام(ص)، ائمّه اطهار(علیهم السّلام)، صحابه و تابعین نیز، این اسلوب را در تفسیر قرآن کریم اختیار نمودند.
علاّمه طباطبایی می‏فرماید:«مراد از اینکه قرآن را با قرآن تفسیر کنیم، این است که توضیح آیه‏ای را به وسیله تدبّر و دقت از آیه دیگر بخواهیم و مصادیق را به وسیله خواصّی که خود آیات به دست می‏دهندبشناسیم.چگونه ممکن است قرآن مایه هدایت و میزان سنجش خوب و بد و وسیله روشنی برای عالمیان باشد، ولی در موضوع فهم خود آیات قرآن که جهانیان نیاز شدید به آن دارند، آنها را مستغنی نسازد.» 15
در مورد ارزش سنت در تفسیر قرآن با قرآن، دو نظریّه متفاوت وجود دارد:
1-عدّه‏ای معتقدند در تفسیر قرآن کریم به سنّت نیازی نیست و نباید در فهم مقاصد و معانی قرآن به روایات اعتماد نمود؛آنان ارزش تفسیری روایات را انکار می‏کنند.

ادامه نوشته

ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

 

از جمله مناظرات آن حضرت، مناظرات متعددی است که با ابوحنیفه پیشوای مذهب حنفی انجام داده است، و در همه آن‏ها بر او چیره شده، و ابوحنیفه در برابر مقام بلند علمی آن حضرت زبان به عجز و ناتوانی گشوده است. (23)

غرض امام از این مناظرات این بود که به ابوحنیفه و بلکه بالاتر به مردم مسلمان بفهماند کسی شایسته زعامت دینی و مقام پیشوایی بر مردم مسلمان است که بر تمام علوم اسلامی احاطه و بر اخبار غیبی نیز آگاهی داشته باشد. روشن است که چنین احاطه علمی و آگاهی‏های غیبی تنها اختصاص به کسانی دارد که از الهامات غیبی و افاضات خاص الهی برخوردار باشند، و چنین کسی در جهان، پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله و ائمه اهل بیت او می‏باشند وبس.

از جمله کسان دیگری که امام جعفر صادق علیه السلام با آنان به بحث و مناظره نشسته است، گروهی از دانشمندان دهری مذهب مشهور به «زندیقان‏» یا «زنادقه‏» بوده‏اند. مهم‏ترین آن‏ها عبارت بودند از:
عبدالکریم بن ابی العوجاء، عبدالملک مصری، عبدالله بن مقفع، ابوشاکر دیصانی و تنی چند از طبیبان هندی در دربار عباسیان.
این افراد در بحث‏ها و مناظرات خود با امام پس از ساعت‏ها بحث و طرح پرسش‏هایی از محضر آن حضرت، جواب‏هایی مستدل و محکم دریافت می‏کردند، و در برابر عظمت علمی امام و منطق قوی او چاره‏ای جز تسلیم و تواضع نداشته‏اند. گرچه برخی از آن‏ها به خاطر عناد و لجاجتی که داشتند در برابر حق و حقیقت‏سرفرود نیاورده و مسلمان نشدند، ولی بسیاری از این گونه افراد در خلال بحث‏ها و مناظرات با امام وجدان خفته آن‏ها بیدار و راه حق را تشخیص می‏دادند وبه دست آن حضرت مسلمان می‏شدند; و حتی محمدبن مقلاص آن چنان مجذوب بیان امام علیه السلام و مقهور منطق قوی او شد که راه غلو را در پیش گرفت. (24)
در این‏جا یک نمونه از بحث و مناظره امام صادق علیه السلام را از کتاب اهلیلجه که توسط مفضل بن عمر روایت‏شده است می‏آوریم. در این بحث امام شیوه مجادله با شکاکان و کسانی که در آغاز راه معرفت‏بوده‏اند را نشان می‏دهد.
امام در این مناظره، این گونه سخن را آغاز کرده و می‏پرسد:
به من بگو آیا به همه سوی جهان رفته‏ای و به پایان آن رسیده‏ای؟ آیا به پایان همین آسمانی که دیده می‏شود پا نهاده‏ای، یا به عمق زمین فرو رفته‏ای و در سرزمین‏های گوناگون گردش کرده‏ای؟ چه می‏دانی شاید آنچه را رد می‏کنی، نتوانسته‏ای با حواس خود بیابی و دانشت‏بدان نرسیده است، و هرگاه از در انکار به در آمدی، و به وادی شک پا نهاده‏ای، امید است که سرانجام به معرفت (خدا) دست‏یابی! (25)

ادامه نوشته

ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

 

ب) موقعیت‏سیاسی- اجتماعی

موقعیت‏سیاسی - اجتماعی امام صادق علیه السلام از میان ائمه علیهم السلام یک موقعیت کاملا استثنایی بود; زیرا آن حضرت در مقطعی از زمان می‏زیسته که می‏توان آن را «دوران بحران قدرت سیاسی‏» نامید. این بحران خود زمینه مناسبی برای انجام کارهای علمی و فرهنگی ایجاد نمود.

امام صادق علیه السلام در دوران 34 ساله امامتش حدود 7 سال آن را با حکام بنی‏امیه هم عصر بود، که در این دوران آن‏ها با رقیبان سیاسی خود از بنی‏عباس در جنگ و ستیز نظامی به سر می‏بردند، و فرصت کنترل اوضاع سیاسی و فرهنگی را نداشتند. پس از آن‏ها 27 سال در زمان عباسیان امامت داشت.

گرچه بنی‏عباس در این مدت از درگیری نظامی با بنی‏امیه فارغ شده بودند، اما با قیام‏های پی‏درپی علویان مواجه بوده و بر اوضاع سیاسی به طور کامل مسلط نشده بودند; از این رو، پایه‏های حکومتشان سست و لرزان بوده و قدرت پرداختن به مسایل دیگر و کنترل اوضاع سیاسی را نداشتند.
چنین موقعیتی برای حضرت امام صادق علیه السلام و شاگردان او زمینه نشر معارف دینی را فراهم کرده بود. (17)

ادامه نوشته

ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

2- فضای باز سیاسی

از عوامل مهم نشر معارف اسلامی و شکوفایی علم کلام در عصر امام صادق علیه السلام، فراهم آمدن فضای نسبتا باز سیاسی - اجتماعی می ‏باشد.

بر کسی پوشیده نیست که علم و دانش و پژوهش‏های علمی و فراگیری، فضای خاص خودش را می ‏طلبد، و آن هم محیطی دور از تنش‏ها و التهاب‏های سیاسی و برخوردار از آرامش و امنیت‏سیاسی - اجتماعی است، در چنین فضایی است که اندیشه‏های مستعد زمینه رشد می‏یابند و اندیشمندان و پژوهش‏گران مسایل علمی مختلف، برای دانش اندوزی و دانش آموزی و نشر آن به تکاپو می‏افتند. و نیز در سایه این رشد و شکوفایی علمی است که آموزش و پرورش، فراگیر شده و جهل و نادانی و بیسوادی از جامعه رخت‏بر می ‏بندد.

چنین فضای نسبتا باز سیاسی - اجتماعی در عصر امام صادق علیه السلام به وجود آمده بود; زیرا این دوران مصادف شد با درگیری و نزاع میان دو گروه ریاست طلب و طماع بنی‏امیه و بنی‏عباس، برای دستیابی به حکومت و ریاست غاصبانه.

آنان برای رسیدن به قدرت، همچون گرگ‏های گرسنه به جان هم افتاده بودند.به حدی این دو گروه قدرت طلب و دنیاپرست‏به کشمکش و درگیری سیاسی - نظامی پرداخته و باهم مشغول شدند که از اوضاع سیاسی - اجتماعی اطراف خود غافل ماندند و یا این که فرصت و قدرت پرداختن به این‏گونه مسایل را نداشتند.

ره آورد مثبت این مبارزات و کشمکش‏ها ایجاد فضای باز سیاسی و در نتیجه زمینه لازم جهت اظهار عقیده و آزادی بیان بوده است. در چنین فضای مناسبی عامه مسلمانان و در راس آنان اندیشمندان و متکلمان اسلامی فرصت را غنیمت‏شمرده و به بحث و تحقیق در باره مسایل علمی - اسلامی بویژه مسایل کلامی و اعتقادی پرداختند و بدین طریق موجبات رشد و شکوفایی علوم اسلامی بویژه علم کلام را فراهم کردند.

ادامه نوشته

ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

اولین مساله کلامی

اما اولین مساله کلامی مورد اختلاف چه بوده و از کی مطرح گردیده؟
در پاسخ باید گفت: اختلاف بر سر رهبری و جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله نخستین و حادترین و دیرپاترین مساله کلامی پس از رحلت آن حضرت می‏باشد. (6)

بعد از جدال و نزاع در مساله امامت و جانشینی پیامبر صلی الله علیه و آله‏به دنبال سقیفه، جنگ صفین (سال 37 هجری) نیز با دسیسه بازی، سیاسی کاری و نیرنگ معاویه و عمروعاص، منتهی به تعیین خلیفه از سوی ابوموسی اشعری (42هق) و عمروعاص شد، که این خود عامل پیدایش گروهی مخالف و تندرو به نام خوارج گردید، که به شدت در برابر علی علیه السلام موضع می‏گرفتند; و تن دادن آن حضرت به حکمیت را مخالف صریح قرآن می‏دانستند، و مدعی شدند طبق صریح آیه قرآن، حکم تنها خدا است و بس. (7)

در حالی که خود آنان در گرماگرم جنگ صفین فریب قرآن بر سر نیزه کردن معاویه و طرفدارانش را خوردند و علی علیه السلام را برای پذیرش حکمیت تحت فشار قرار دادند.

به دنبال مساله حکمیت، مساله دیگری از سوی این گروه تندرو مطرح شد، و آن این بود که «مرتکب گناه کبیره کافر و مهدورالدم است‏» (8) ; و خود نیز گناه کبیره را تفسیر و تعیین می‏کردند! (9)

 

ادامه نوشته

ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

آغاز پیدایش علم کلام در جهان اسلام

تحقیق بیش‏تر و عمیق‏تر درباره موضوع بحث (شکوفایی بحث‏های کلامی در عصر امام صادق علیه السلام و علل آن) می‏طلبد تا درباره پیشینه علم کلام و آغاز پیدایش آن در جهان اسلام، کندوکاوی هر چند کوتاه صورت گیرد. بر این اساس و به عنوان پیش‏درآمد بحث، به بررسی و تحقیق پیرامون تاریخ پیدایش علم کلام در اسلام می‏پردازیم.

علم کلام و یا بهتر بگوییم علم اعتقادات، که به خاطر نقش حساس و تعیین کننده آن در گرایش‏های عقیدتی و عملی، از آن به «فقه اکبر» تعبیر می‏شود - در برابر، علم فقه و فروع فقهی که به آن «فقه اصغر (1) » می‏گویند - از کهن‏ترین علوم دینی و دانش‏های بشری است. (2)

در باره تاریخ پیدایش علم کلام در میان مسلمانان اختلاف نظر هست. آن چه مسلم است این است که بحث‏های کلامی در شکل‏های گوناگون آن (آموزش اصول اعتقادی، مناظره و مجادله و نیز پرسش و پاسخ پیرامون مسایل اعتقادی، بلکه مطلق معارف اسلامی) از آغاز رسالت پیامبر گرامی اسلام صلی الله علیه و آله در سطح گسترده مطرح بوده است و با این شیوه ‏ها نیازهای مسلمانان به این گونه مسایل توسط خود آن حضرت و یا تربیت‏ یافتگان راستین مکتبش، و در راس آن‏ها حضرت علی علیه السلام برطرف می‏شد.

ادامه نوشته

ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

دلم هواى بقیع دارد و غم صادق
عزا گرفته دل من ز ماتم صادق

دوباره بیرق مشکى به دست دل گیرم
زنم به سینه که آمد محرم صادق

سلام من به بقیع و به تربت صادق
سلام من به مدینه به غربت صادق

سلام من به مدینه به آستان بقیع
سلام من به بقیع و کبوتران بقیع

سلام من به مزار معطّر صادق
که مثل ماه درخشد به آسمان بقیع

سلام من به ششم ماه فاطمىّ بقیع
سلام من به گل یاس هاشمىّ بقیع

ز غربتش چه بگویم که سینه ‏ها خون است
براى صادق زهرا مدینه محزون است

دلم دوباره به یاد رئیس مذهب سوخت
که ذکر غربت لیلى حدیث مجنون است

همانکه غربتش از قبر خاکى ‏اش پیداست
امام صادق شیعه سلاله ی زهراست

ز بسکه کینه و غربت به هم موافق شد
هدف به تیر جسارت امام صادق شد

همان که فاطمه را بین کوچه زد گویا
ز کینه قاتل این پیرمرد عاشق شد

امام پیر و کهنسال شیعه را کشتند
امان که روح سبکبال شیعه را کشتند

براى فاطمه از بى کسى سخن مى ‏گفت
براى مادرش از غربت وطن مى ‏گفت

بخاک حجره‏اش از سوز سینه مى‏ غلطید
پسر به مادر خود از کتک زدن مى ‏گفت

از آن شبى که زد او را ز کینه اِبْن‏ ربیع
دوانده در پی ‏اش اندر مدینه ابن ‏ربیع

فضاى شهر مدینه بیاد او تار است
هنوز سینه آن پیر عشق خونبار است

هنور می کشد او را عدو به دنبالش
هنوز هم ز عدویش دلش به آزار است

هنوز تلخى کامش به حسرت شهدى است
هنوز چشم دلش به رسیدن مهدى است

ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

۩* ŏ * ۩ درسوگ شهادت صادق آل طاها ۩* ŏ * ۩
ویژه نامه شهادت مظلومانه امام جعفرصادق علیه السلام

قالَ الا مامُ جَعْفَرُ بنُ محمّد الصّادقُ عليه السلام :

قَضاءُ حاجَةِالْمُؤْمِنِ اءفْضَلُ مِنْ اءلْفِ حَجَّةٍ مُتَقَبَّلةٍ بِمَناسِكِها، وَ عِتْقِ اءلْفِ
رَقَبَةٍ لِوَجْهِ اللّهِ، وَ حِمْلانِ اءلْفِ فَرَسٍ فى سَبيلِ اللّهِ بِسَرْجِها وَ لَحْمِها.


فرمود: برآوردن حوائج و نيازمندى هاى مؤ من از هزار حجّ مقبول و آزادى
هزار بنده و فرستادن هزار اسب مجهّز در راه خدا، بالاتر و والاتر است .

اءمالى الصدوق : ص 197.

پیدایش و تطور تفسیر اثری

مرحله سوّم:تفسیر در عصر تابعین و تابعین تابعین
بعد از اتمام عصر صحابه، مرحله جدیدی از مراحل تفسیر اثری آغاز شد که لوای تفسیر را علمایی از تابعین حمل کردند که نزد صحابه شاگردی کرده بودند.در این عصر به دلیل گسترش اسلام و گرایش مردم به این آیین، نیاز به تفسیر قرآن کریم، بیش از پیش احساس می‏شد.و آن به دلیل فاصله زمانی از عهد رسول خدا(ص)و اختلاط آنان با غیر عربهایی بود که به اسلام گرویده بودند و از زبان عربی چیزی نمی‏دانستند.در میان تابعین، افرادی بودند که در تفسیر قرآن کریم شهرت خاصّی داشتند و برای معاصران خود معانی مشکل قرآن را توضیح می‏دادند.
در دوره تابعین، احادیث تفسیری از مجموعه احادیث جدا شد و در ابواب خاصّی تدوین گشت.
در این مرحله با گسترش اسلام و تماس مسلمین با فرق مختلف و دانشمندان مذاهب دیگر، بحثهای کلامی، عقلی و فلسفی، عرفانی و...در میان آنان گسترش یافت.این عوامل، اختلافات شدید مذهبی و اختلاف در روش تفسیری را به همراه داشت، آن گونه که طرز بحثهای آنان درباره معانی آیات قرآن با یکدیگر متفاوت گشت، و در مسائل مختلف دچار اختلاف شدند.
منابع تابعین در تفسیر قرآن کریم
تابعین در تفسیر قرآن، ابتدا به آنچه در خود قرآن، از تخصیص عام و تقیید مطلق و تبیین مجمل و...آمده است، اعتماد می‏کردند.سپس به روایاتی که صحابه از رسول گرامی اسلام(ص)نقل می‏کردند، رجوع نمودند.و در مورد مسائلی که نصّی از قرآن و سنت نمی‏یافتند به سخنان اهل کتاب توجه می‏نمودند؛البتّه اعتماد به اجتهاد و اظهار نظر شخصی نیز در میان تابعین رواج داشت.

ادامه نوشته