۱) آگاهانه باشد

          دو رکعت نماز انسان آگاه و دانا، از هفتاد رکعت نماز شخص نادان برتر است و عبادت کنندۀ ناآگاه، همچون الاغ آسیاب است که می چرخد ولی پیش نمی رود. امام صادق علیه السلام می فرماید: کسی که دو رکعت نماز بخواند و بداند با که سخن می گوید، گناهانش بخشیده می شود. در این صورت است که نماز، معراج روح می شود و عامل بازدارنده از فساد و موجب قرب به خدا می گردد.

 

۲) عاشقانه باشد.

          آنچه موجب نشاط روح در عبادت می شود و عابد از پرستش خود لذت می برد، عشق به الله و شوق به گفتگوی با اوست. عبادتهای بی روح و از روی کسالت و سستی و خمودی، نشانۀ نداشتن شور و شوق نیایش و نجوا با پروردگار است. در دعا می خوانیم: ...« و اجعل نشاطی فی عبادتک » خداوندا! نشاط مرا در عبادت خودت قرار بده. آنان که از عبادت لذت نمی برند، همچون بیمارانی هستند که از غذای لذیذ، لذت نمی برند. اگر این شوق و عشق باشد، دیگر چندان نیازی به تبلیغ، تشویق و تحریک از بیرون نیست، بلکه انگیزۀ درونی، انسان را به عبادت وامی دارد و آنگونه که برای دیدار شخصیت معروف و محبوبی، لحظه شماری می کنیم و از آن دیدار، مسرور می شویم، از عبادت هم به وجد و نشاط می آئیم. برای عاشقان، شنیدن صدای « اذان » اعلام فرا رسیدن لحظۀ دیدار است. پیامبر اسلام به بلال می فرمود: « ارحنا یا بلال » ای بلال! ما را از غم و تلخی نجات بخش. این شوق زائدوالوصف آن حضرت را به نماز می رساند.

۳) خالصانه باشد

          هیچ چیز همچون « ریا » و خودنمائی و مردم فریبی، آفت عبادت نیست. از طرف دیگر، هیچ چیز چون خلوص، ارزش آفرین عبادت و نماز نیست. البته داشتن اخلاص در عبادت بسیار دشوار است، و دل و جان را از تهاجم وسوسه های ابلیسی رهاندن، رنجی بزرگ دارد و همتی بلند و اراده ای نیرومند می طلبد. عبادت تا خالص نباشد، در درگاه الهی پذیرفته نیست و تنها پیشانی بر زمین ستودن و قرائت صحیح داشتن و در صف اول جماعت ایستادن و ... ملاک نیست. باید نماز و بندگی از رنگ ریا پاک و به رنگ الهی « صبغه الله » آراسته باشد تا به خدا برسد. تعبیر قرآن چنین است: « و ما امروا الا لیعبدوا الله مخلصین له الدین » هیچ دستور عبادی برای مردم نیامده مگر آنکه امر به اخلاص در آن شده است.

 

۴) خاشعانه باشد

          خشوع، حالت قلبی انسان در عبادت و نتیجۀ توجه کامل به مقام بندگی در آستان الهی است. آن که نیاز و عجز خود را می داند و عظمت و کمال الهی را می شناسد و در عبادت، خود را در برابر آن خدای بی همتا و آگاه می یابد. حالتی متناسب با این « حضور » پیدا می کند، در این حالت قلب، خاشع می شود، نگاه افتاده می گردد و توجه از هر چیز دیگر بریده و به معبود متوجه می شود. قرآن در توصیف مؤمنان و عبادتشان می فرماید: « الذین هم فی صلاتهم خشعون » در نمازشان خاشع اند. این حالت، محصول آن توجه است، در حدیث می خوانیم: « اعبد الله کانک تراه » خدا را چنان عبادت کن که گویا او را می بینی. « فصحها لوقتها صلاه مودع » چنان نماز را در وقت خودش بخوان که گویا آخرین نماز است. یعنی همواره این حالت را داشتن که گویا فقط برای همین یک نماز، فرصت باقی است.

۵) مخفیانه باشد

          رسول خدا صلی الله علیه و آله فرمود: « اعظم العباده اجرا اخفاها » پاداش عبادتی بیشتر و بزرگتر است که مخفی تر باشد. این برای آن است که عبادت ( بخصوص عبادتهای مستحب ) در حضور جمع، زمینۀ بیشتری برای تظاهر و ریا دارد. البته این در مواردی است که اسلام، خود امر به عبادت آشکار نکرده باشد، همچون نماز جماعت در مسجد که از نماز فرادی در خانه برتر است. شیطان، دشمن رستگاری انسان است و سوگند خورده است که همواره در راه انسان، چاه گمراهی بکند و پرتگاه گناه پدید آورد و انسان را مانند خودش جهنمی کند. از این رو، برای تباه ساختن عمل انسان، دام می گسترد و عبادت او را فاسد می کند. یا از راه ریا و خراب کردن نیت یا پدید آوردن عجب و خودپسندی به خاطر عبادت یا از طریق سلب توفیق از انسان و ... یا از راه کشاندن به گناه، که موجب تباه شدن و هدر رفتن زحمت انسان در طریق بندگی می شود. همچون کشاورزی که محصول زحمت های طاقت فرسایش، با جرقه ای می سوزد و دود می شود، و یا جامی از آب زلال که با افتادن حشره یا ریختن خاک در آن، آلوده می شود.