بر این اساس، هر کس طول عمر می خواهد، باید در این قالب قرار گیرد. آن که این شرایط را مهیا کرد، طول عمر می یابد و آن کس که در این امور کوتاهی کرد، عمرش کوتاه می گردد. پس در افعال و کردار اختیاری، بین عمل و نتیجه - که همان تقدیر الهی است - رابطة مستقیم وجود دارد. انسان تا زنده است، جاده ای دو طرفه در برابرش قرار دارد؛ یا با گزینش خوب، کمیل بن زیاد نخعی می گردد و یا با گزینش بد، حارث بن زیاد نخعی، قاتل فرزندان مسلم می شود؛ دو برادر از یک پدر و مادر؛ یکی سعید و دیگری شقی. پس تقدیر الهی، یعنی آن که با اختیار خود به جادة مستقیم رفت، کمیل می شود و آن که با اختیار خود، به بیراهة گناه و انحراف پا گذاشت، حارث می گردد. از سوی دیگر در شب قدر، معین می شود که هر انسان، بر اساس انتخاب و اختیار خود، کدام راه را انتخاب خواهد کرد و با توجه به دعاها، راز و نیازها و تصمیم ها، قابلیت چه نعمت ها و یا حوادثی را خواهد داشت. پس بین تقدیر الهی و اختیار آدمی، هیچ منافاتی وجود ندارد؛ زیرا در سلسلة علت ها و شرایط به ثمر رسیدن کار و ایجاد حادثه، ارادة آدمی، یکی از علت ها و سبب هاست. کسی که با اختیار خود، کردار نیک انجام می دهد یا مخلصانه دعایی می خواند، نتیجة آن را در این جهان می بیند و آن کس که با اختیار خویش گناهی مرتکب می شود، نتیجة تلخ آن را می چشد. پس این که در شب قدر، امور بندگان تقدیر می شود، همگی با حفظ علت ها و شرایط و عدم موانع است و «اختیار»، یکی از علت ها و شرایط آن به شمار می آید و به این جهت، سفارش شده که در آن شب، به شب زنده داری و عبادت و دعا بپردازید؛ تا این عمل در آن شب خاص - که از هزار شب برتر است، شرایط نزول فیض الهی را فراهم آورد.

نکتة آخر این که خداوند می داند، هر چیزی در زمان و مکان خاص، به چه صورت و با توجّه به کدام شرط و علت تحقق می یابد و می داند که فلان انسان با اختیار خود، کدام کار را انجام می دهد. بنابراین، فعل اختیاری انسان، متعلق علم خداوند است که در شب قدر، حدود آن مشخص می شود و این امر، با اختیار، منافات ندارد و حتی بر آن تأکید می کند؛ برای مثال، معلم کاردان و مجرب، به خوبی می داند که کدام یک از دانش آموزانش، به دلیل تلاش فردی و استعداد لازم، با رتبة بالا قبول می شود و کدام یک به دلیل تلاش یا استعداد کمتر، در حد متوسط، نمره می آورد و یا تجدید می شود. علم معلم، از راه دانش او به علت هاست و نفی کنندة تلاش دانش آموزان نیست. در شب قدر نیز که همه افعال اختیاری انسان، اندازه گیری و قالب بندی می شوند، خدای عالم به علت ها، بر اساس نظم موجود در میان اشیای این جهان، برنامه ریزی می کند و «اختیار» انسان، یکی از علت های مؤثر است. از این جهت تأکید شده که شب نوزدهم، بیست و یکم و بیست و سوم ماه مبارک رمضان را به عبادت، دعا و شب زنده داری مشغول باشیم؛ تا این اعمال خیر، زمینة آمادگی و توان برتر ما شود و بتوانیم فیض الهی را درک کنیم. اگر عنصر اختیار در میان نبود و هر چه ما می کردیم، در سرنوشت ما تأثیر نداشت، هیچ دلیلی بر این همه تأکید بر شب زنده داری و عبادت نبود.