ندای وحی

نور هدايت

دراين حديث دو ديدگاه در مورد دنيا و آخرت بيان شده است:1 ـ دنيا، خانه غم و اندوه و خانه پيچيدگى است، نه منزلى كه همه چيزش صاف و هموار باشد.(1) در واقع اين واقعيتى است كه در مشاهدات عينى خودمان آن را مى بينيم. به چشم مى نگريم كه همه چيز در حال زوال و تغيير است و چيزى در اين دنيا، بقا و دوام ندارد. از نظر علمى هم ثابت شده است كه دنيا رو به فرسودگى مى رود و خورشيد با اين عظمت روزى خاموش مى شود، همان گونه كه قرآن در آيه 1 سوره تكوير، مى فرمايد: «اِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ». تمام عالم هستى روز به روز در حال پوسيدگى و فرسايش است همان چيزى كه امروز آن را انتروپى; يعنى، كهولت و فرسودگى و پوسيدگى مى نامند.بنابراين، نبايد اين دنيا را، خانه شادى دانست. اگر ما ماهيت دنيا را بدين گونه شناختيم اين نتيجه بر آن مترتب مى شود كه هرگز با پيروزيها خوشحال و با شكستها غمگين نگرديم. اين ديد صحيح، نتيجه جهان بينى مسلمان نسبت به دنياست كه در حقيقت معناى همان آيه 23 سوره حديد: «لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لاتَفْرَحُوا بِما آتيكُمْ» است. ما مى دانيم كه آفتاب هر روز طلوع مى كند بنابراين نه از طلوعش ناراحت مى شويم و نه از غروبش، اگر انسان باور داشته باشد كه دنيا ناپايدار است اين دو، اثر تربيتى در وجود انسان مى گذارد همان گونه كه على(عليه السلام) در نهج البلاغه، كلمات قصار، شماره 439 مى فرمايد: تمام زهد در اين جمله خلاصه شده است: «اَلزُّهْدُ كُلُّهُ بَيْنَ كَلِمَتَيْنِ مِنَ الْقُرْآنِ قالَ اللهُ سُبْحانَهُ: لِكَيْلا تَاْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لاتَفْرَحُوا بِما آتيكُمْ; تمام «زهد و وارستگى» در دو جمله قرآن خلاصه شده است: بر آنچه از دست شما رفته تأسّف نخوريد و بر آنچه خداوند به شما داده (بيش از اندازه) شادمان نگرديد» زهد; يعنى، وارستگى، آزادى از قيد و بند عالم مادى.2 ـ نظر ديگر نسبت به دنيا: بعد حضرت(صلى الله عليه وآله) فرمود: دنيا داربلواست; يعنى، دنيا جاى آمادگى و به منزله جنين براى آخرت است، چون در رحم، جنين كامل مى شود و آماده تولد. خلاصه دنيا مدرسه است. اگر دوران جنينى را خوب گذراند بعد از تولد، از نعمتهاى آن عالم خوب استفاده مى كند، اما اگر جنين ناقص متولد شد جز رنج و درد نصيبى ديگر نخواهد برد و راه بازگشتى هم ندارد. 

1. دنيا دار رنجها و دردهاست. واقعيّت اين است كه طبيعت زندگى اين جهان در هيچ مرحله اى خالى از مشكلات، ناراحتيها و رنج و مشقّت نيست ـ خواه اين مشكلات جنبه جسمانى و بدنى داشته باشد، و يا جنبه روحى و فكرى و يا هر دو ـ و هيچ كس را خالى از آن نمى بينيم.

   در حديث بسيار پر معنايى از امام على بن الحسين(عليه السلام) مى خوانيم: «راحتى و آسايش در دنيا و براى اهل دنيا وجود ندارد. راحتى و آسايش تنها در بهشت و براى اهل بهشت است; و رنج و تعب در دنيا و براى اهل دنيا آفريده شده; و (به همين دليل) هر كسى پيمانه اى از آن به دست مى آورد دو برابر آن حرص نصيب او مى شود و كسانى كه از دنيا بيشتر دارند فقيرترند، زيرا محتاج ديگران در حفظ اموال خويشند و به وسايل و ادوات زيادى براى حفظ آن نيازمندند. بنابراين، در ثروت دنيا راحتى نيز وجود ندارد.»

   سپس امام(عليه السلام) در ذيل حديث فرمود: «كَلاّ ما تَعِبَ اَوْلِياءُ اللهِ فِى الدُّنْيا لِلدُّنْيا، بَلْ تَعِبُوا فِى الدُّنْيا لِلاْخِرَةِ; هرگز دوستان خدا در دنيا به خاطر دنيا رنج و تعب نمى كشند، بلكه رنج و تعب آنها در دنيا براى آخرت است.» (تفسير نمونه، ج 26، ص 204)