ندای وحی

فهم حقيقت

حال سوال اين است كه آيا هر جوينده‌اي يابنده است؟ چه بسا كسي همة توان خود را به كار بست و به گمان خود به حقيقت رسيد،‌ اما در واقع گمان باطل كرد با چنين فردي چه معامله‌اي مي‌شود بايدگفت جاهل مركب كه همه تلاش خود را كرده اما از رسيدن به هدف قاصر بوده، به لحاظ كلامي مرتد به شمار مي‌رود اماعقوبت و مجازات مرتد شامل او نمي‌شود، نه عقوبت دنيوي كه مجازات اعدام است و نه عقوبت اخروي كه عذاب دوزخ است. اما عقوبت دنيوي نه، چون او به ابراز و اظهار عقيده خود نپرداخته است، و فقط در فضاي انديشة خود مرتد شده است، چنين شخصي مرتد فقهي نيست، اما عقوبت اخروي شامل حال او نيست،‌ چون تكليف ما آدميان سعي و تلاش علمي در حد امكان است؛ «لايكلف الله نفساً الا وسعها».[6]البته نبايد از نظر دور داشت كه بسيار بعيد است كه محققي با صداقت و باتلاشي متوسط نتواند به حقيقتي درباره اصول اساسي دين يعني توحيد و نبوت و معاد برسد، اين اصول چندان مبرهن و مستدل‌اند كه هر عالم مجاهد و منصفي به وجود اين اصول پي خواهد برد و به دليل صداقت و انصاف او قطعاً توفيق الهي رفيق او خواهد شد، چرا كه «والذين جاهدوا فينا لنهدينهم سبلنا»[7]؛ و آنها كه در راه ما (با خلوص نيت) جهاد كنند قطعاً به راه‌هاي خود هدايتشان خواهيم كرد.