ندای وحی

بدین ترتیب صبر در آدمی خودنمایی می کند و قوت و استقامت می یابد؛ چرا که در هر بلا و عذابی می داند که مالک حقیقی خداست و اگر بخواهد از آن رهایی یابد، باید به خدا بازگردد و توبه و استغفار کند و زمینه را برای رفع عذاب فراهم آورد. پس استرجاع به معنای بازگشت و توبه حقیقی به سوی خداوند به عنوان مالک حقیقی است. این گونه است که به جای رفتارهای هیجانی، صبر پیشه می کند و خود را مقصر دانسته و توبه و استغفار می کند و اگر متوجه شد که ابتلایی است با یادآوری فلسفه ابتلا شکیبایی می کند و از فواید و آثار ابتلا و آزمون الهی بهره مند می شود.

استغفار، در هنگام بلا و ابتلا

در آیات قرآنی بیان شده که انسان در هر حال باید اهل استغفار باشد؛ به این معنا که خود را تحت حمایت و غفران الهی برد و در پناه الهی قرار گیرد. استغفار در حقیقت درخواست مصونیت از مصیبت با گفتار و رفتار است. انسانی که اهل استغفار است خود را در پناه الهی قرار می دهد و این گونه از بلا و ابتلا در امان قرار می گیرد.

استغفار براساس آموزه های قرآنی کارکردهای سه گانه ای دارد که شامل دفع و رفع و جلب است. به این معنا که عذاب و مصیبتی را که می خواهد بیاید دفع می کند و نمی گذارد شخص به آن گرفتار شود. پس به عنوان یک مانع عمل می کند؛ دیگر آنکه عذاب آمده را برمی دارد و رفع می کند و به عنوان یک عامل برون رفت از عذاب و مصیبت عمل می کند؛ سوم اینکه منفعت و خیری را به سوی شخص جلب می کند.

از کارکردهای مهم استغفار همان دفع یا مصونیت یابی انسان است. به این معنا که از بسیاری از مصیبت ها در امان خواهد ماند که از آن جمله مصونیت یابی از عذاب عمومی خواهد بود که بسیاری از مردم گرفتار آن می شوند.[45]

از دیگر کارکردهای استغفار همان رفع و برداشته شدن عذاب و مصیبتی است که شخص بدان گرفتار است. خداوند در آیات بسیاری تصریح کرد که استغفار به درگاهش، زمینه ساز آمرزش گناه و برداشته شدن آن است.[46]

استغفار درمقام جلب موجب می شود که انسان از امکانات خوب دنیایی بهره مند شود[47]، محبت و دوستی خداوند را به سوی خود بکشاند[48] و آسایش و رفاه به سمت انسان جذب شود.[49]

حاصل سخن آنکه انسان باید بداند که هر مصیبتی که بدان گرفتار آمده است یا بلا به معنای مصیبت عذابی وکیفری است یا ابتلا و آزمون الهی است. برای اینکه توفیق پیدا کند تا سربلند از آزمون بیرون آید باید استرجاع و استغفار کند و اگر بخواهد بلا و مصیبت را از خود دور نگه دارد و یا از آن رهایی یابد استرجاع و استغفار داشته باشد.

در حدیثی از پیامبر (ص) آمده که فرمود:«گاه ابر و غبار گونه ای بر دلم می نشیند و من هر روز هفتاد بار از خدا آمرزش می خواهم.».[50]

امام صادق (ع) نیز می فرماید: «ان رسول الله(ص) کان لایقوم من مجلس و ان خف حتی یستغفرالله عزوجل خمسا و عشرین مره» رسول خدا (ص) هیچگاه از مجلسی- هرچند کوتاه- بر نمی خاست مگر اینکه 25 بار استغفار می کرد.»[51]

ایشان همچنین می فرماید:«همانا رسول خدا هر روز هفتاد بار توبه می کرد بدون هیچ گناهی».[52]

پیامبر(ص) همچنین در حدیثی نقش استغفار را در رهایی از شیطان و مصیبت هایی که بر انسان از سوی او بار می شود می فرماید: الا اخبر کم بشیء ان انتم فعلتموه تباعد الشیطان منکم کما تباعد المشرق من المغرب؟ قالوا: بلی، قال:الصوم یسود وجهه و الصدقه تکسر ظهره و الحب فی الله و الموازره علی العمل الصالح یقطع دابره و الاستغفار یقطع و تینه؛ آیا شما را از چیزی خبر ندهم که اگر به آن عمل کنید، شیطان از شما دور شود، چندان که مشرق از مغرب دور است؟

عرض کردند: چرا. فرمودند: روزه روی شیطان را سیاه می کند، صدقه پشت او را می شکند، دوست داشتن برای خدا و همیاری در کار نیک، ریشه او را می کند و استغفار شاهرگش را می زند.[53]

پی نوشت ها:

--------------------------------------------------------------------------------

[1] حجرات، آیه14

[2] توبه، آیه126

[3] نبا، آیه26

[4] ق، آیه35؛ ابراهیم، آیه7

[5] شوری، آیه 30

[6] روم، آیه 41

[7] کهف، آیه 55

[8] انعام، آیات 40 و 41

[9] یونس، آیه 54، سبا، آیه 33

[10] انعام، آیه 42؛ اعراف، آیه 94

[11] طلاق، آیات 8 تا 10؛ مائده، آیه2

[12] اعراف، آیات 167 و 168؛ روم، آیه 41؛ زخرف، آیه 48؛ احقاف، آیه 27

[13] طه، آیه 134

[14] انعام، آیه 65

[15] بقره، آیات 65 و 66؛ هود، آیات 102 و 103

[16] فصلت، آیات 15 و 16

[17] مدثر، آیه 31

[18] همان

[19] بقره، آیه 49؛ اعراف، آیات 129 و 141؛ ابراهیم، آیه 6

[20] بقره، آیات 49 و 124

[21] فرقان، آیه 20

[22] آل عمران، آیه 154

[23] آل عمران، آیات 140 و 141

[24] حجرات، آیه 3

[25] همان

[26] همان

[27] اعراف، آیه 168؛ توبه، آیه 126

[28] بقره، آیه 143؛ آل عمران، آیه 140

[29] آل عمران، آیه 179

[30] مائده، آیه 94

[31] هود، آیه 7؛ کهف، آیه 7

[32] سبا، آیات 15 و 21

[33] آل عمران، آیه 152

[34] توبه، آیه 16؛ بقره، آیه 249

[35] نساء،آیه 6

[36] اعراف، آیه 129؛ صافات، آیات 102 تا 106

[37] توبه، آیه 126

[38] همان

[39] بقره، آیات 155 و 156

[40] بقره، آیات 155 تا 157

[41] همان

[42] همان

[43] همان

[44] بقره، آیه 156

[45] انفال، آیه 33؛ کهف، آیه 55

[46] بقره، آیه 58؛ آل عمران، آیات 135 و 193 و 195؛ نساء، آیات 64 و 110؛ اعراف، آیه 161

[47] هود،آیه 3

[48] هود، آیه 90؛ بقره، آیه 199

[49] نوح، آیات 10 تا 12

[50] اصول کافی، محمدبن یعقوب کلینی، ج3، ص 326

[51] باقر شریف قرشی، تحلیلی از زندگی امام سجاد(ع)، ترجمه محمدرضا عطایی،ص 388 و 292

[52] بحارالانوار، محمدباقر مجلسی، ج 23، ص 259

[53] کافی، چاپ الاسلامیه، ج 4، ص 62، ح 2؛ شبیه این حدیث در مکارم الاخلاق، ص 138

منبع:حوزه